Keuzes

Keuzes - Een zegen of een last?

We krijgen steeds meer keuzes in het leven.

Nog niet zo heel lang geleden werden we geboren in een bepaald gezin en dat bepaalde dan meteen in grote lijnen hoe je leven er uit zou zien. Je beroep lag min of meer vast: was je een vrouw, dan werd je moeder en huisvrouw; was je een man, dan trad je in de voetsporen van je vader. Je vaderland bepaalde voor je dat je een bepaalde tijd in het leger diende. Het vermogen en de sociale klasse van je ouders bepaalde of je wel of niet naar school ging. Je familie en je geboorteplaats bepaalden zelfs met wie je ging trouwen. Wat je te eten kreeg werd bepaald door het seizoen: erwten in het voorjaar, raap in het najaar en in de winter alles wat ingemaakt kan worden.

Gelukkig hebben we tegenwoordig heel wat meer opties. De toegenomen welvaart heeft een eindeloos scala aan producten bereikbaar gemaakt voor ons. Dankzij nieuwe vervoersmiddelen kunnen we overal op de wereld komen, als we dat willen. Technologische ontwikkelingen hebben ervoor gezorgd dat we tijdrovende klussen over kunnen laten aan apparaten, zodat wij tijd krijgen voor andere – leukere – zaken. Winkelen bijvoorbeeld. Nooit waren er zoveel winkels. Nog nooit was er zoveel keuze in producten en diensten. We kunnen zaken kopen waarvan we niet eens wisten dat ze bestonden en waarvan we niet weten wat het doet. Maat, kleur, materiaal – wat je ook wilt, het is te koop. Nog maar een goede eeuw geleden zei Henry Ford over zijn T-Ford: ‘Any customer can have a car painted any color that he wants so long as it is black’ (Verkrijgbaar in alle kleuren, als het maar zwart is). Stel je voor dat de verkoper dat tegen je zou zeggen bij de aankoop van je volgende auto. Je zou waarschijnlijk denken dat hij een grapje maakt.

Wat een luxe, al die keuzemogelijkheden. Maar is dat wel zo? Laten we eens iets heel eenvoudigs en alledaags onder de loep nemen: Wat komt er allemaal bij kijken om te bedenken wat we vanavond zullen eten? Wordt het koken, afhalen, thuis laten bezorgen of uit eten? We hebben nog wel wat energie over, dus het wordt koken. Een blik in de kast leert dat er dan wel even een gang naar de supermarkt gemaakt moet worden. Welke? Die ene die zo lekker dichtbij is of de andere die meer keuze heeft? Eenmaal binnen worden we direct met twee nieuwe keuzes geconfronteerd: Mandje of karretje? Zelf scannen of ons laten bedienen door de caissière? Eindelijk door het klaphekje. Nu begint het echte werk pas. Want wordt het makkelijk (dan door naar de kant-en-klaar afdeling) of uitgebreid koken? En als we dan uitgebreid koken: hebben we zin in vlees, vis, vegetarisch? Wat voor groenten passen daar dan bij? Vers, uit de diepvries of een potje? En zullen we daar dan rijst, pasta, couscous, brood of aardappels bij eten? Aardappels dan maar. Puree met of zonder boter, gekookt, gebakken, frietjes, pommes parisienne, met schil, voorgeschild, gekruid, in blokjes, reepjes of schijfjes??? Weet u het nog? Het aantal keuzes is om gek van te worden.

Het avondeten is één van de eenvoudigere beslissingen. We staan regelmatig voor complexere keuzes. Al eens geprobeerd om een verantwoorde keuze tussen de verschillende telefoonproviders en –abonnementen te maken? En dan hebben we het nog niet eens over een echt belangrijke keuzes zoals ‘Welke studie, auto, hypotheek kies ik?’.

Iedere keuze heeft bepaalde consequenties. Financiële en praktische consequenties bijvoorbeeld. Consequenties kunnen klein of groot zijn. Bij sommige keuzes zijn de consequenties zelfs zo groot dat ze je hele toekomst kunnen bepalen. In dergelijke gevallen kunnen we niet meer zomaar de winkel in lopen en datgene in ons karretje gooien waar we op dat moment zin in hebben. We laten ons informeren, vragen om raad bij onze naasten, maken lijstjes met voor- en nadelen, vragen een proefrit aan, wikken en wegen. En als we een beetje pech hebben, liggen we er ’s nachts nog steeds wakker van.

In deze moderne tijd van ongelimiteerde keuzemogelijkheden, besteden we een groot deel van onze tijd aan kiezen. Bij grote, belangrijke en ingrijpende keuzes is dat terecht. Als de consequenties van de keuze groot zijn, is het verstandig vooraf tijd en energie in het keuzeproces te investeren om zo de kans te vergroten dat we de juiste keuze maken. Het aloude gezegde is maar al te waar: Eerst denken en dan doen! Toch zit er wel een ‘maar’ aan: met de grote hoeveelheid keuzes die we op een dag moeten maken, gaat er wel heel veel tijd en energie in dat ‘denken’ zitten. En dat terwijl er nog zoveel te ‘doen’ is. We worden al moe en gestrest als we eraan denken.

De keus hebben: het lijkt een luxe, maar in werkelijkheid is het vaak eerder een last. Keuzes maken kost moeite, energie, tijd. Natuurlijk zijn er trucjes die het keuzeproces kunnen ondersteunen, maar eenvoudig en rechtlijnig wordt het nooit.

Om de last te verlichten kan het je helpen om je aandacht eerst eens te richten op het soort keuze dat voor je ligt: gaat het om iets belangrijks of iets futiels? Zijn de consequenties groot of heel klein? Besteed geen of heel weinig tijd aan futiele zaken waarvan de consequenties van de keuze klein en onbeduidend zijn. Trek ik vandaag de donkere of de lichte broek aan? Kies ik een Kitkat reep of een Lion? Roep het eerste wat in je opkomt of doe blind een greep in het vak. Denk er niet over na. Eet je reep en geniet ervan. Het heeft geen zin om tijd te verspillen aan een dergelijke keuze. Bewaar je kostbare energie en denkcapaciteit liever voor de echt belangrijke zaken in het leven. Hiermee voorkom je dat je op momenten waarop het er toe doet, keuzemoe bent en zo maar wat kiest om er vanaf te zijn. Dat is geen probleem als het gaat om wat je moet eten vanavond, maar als je moet beslissen over een nieuwe hypotheek, de naam van je kind of een studierichting, heb je alle bronnen nodig die je tot je beschikking hebt.

Submitted by Lenneke Brouwers